طرح کشت و پرورش بادام هندی

طرح کشت و پرورش بادام هندی

طرح کشت و پرورش بادام هندی – “كاشیو” (cashew) از جمله درختان بومی كشور برزیل است كه توسط كاشفین پرتغالی به هندوستان برده شد. امروزه هندوستان بزرگترین صادركننده بادام هندی به كشورهایی نظیر ایالات متحده آمریكا، ایتالیا، ایران، اتریش و سنگاپور است. مردم هندوستان به كاشیو بسیار علاقمندند و آنرا ” kaju ” می نامند. کاشیو از جمله درختان میوه گرمسیری است كه عمدتاً برای تهیه آجیل پرورش می یابد. دانه های آجیلی یا بذور درختان کاشیو را در موارد متعددی نظیر : صنایع، داروسازی، كشاورزی و آشپزی استفاده می كنند.

گیاه شناسی بادام هندی

بادام هندی (cashew) با نام علمی ” Anacardium occidentale ” از خانواده ” آناكاردیاسه ” (Anacardiaceae) و از خویشاوندان “سماق” (Sumac)، انبه (mango)، پسته (pistachio)، عشقه سمی (poison ivy) و بلوط سمی (poison oak) محسوب می گردد. خانواده “آناكاردیاسه” شامل ۷۳ جنس و ۶۰۰ گونه است. این خانواده در زمرۀ گیاهان دولپه ای و شامل درختان، درختچه ها و گیاهان رونده می باشد. جنس “آناكاردیوم” شامل ۸ گونه است كه جملگی بومی آمریكای جنوبی هستند.

درختان كاشیو از اندازه كوچک تا متوسط برخوردارند. آنها عموماً دارای تنه منفردی هستند و از عادت رشد گسترده ای بهره مندند. درختان مسن معمولاً آنچنان گسترده می گردند كه انتهای شاخه های پایینی ممكن است با سطح زمین تماس یابند. کاشیو درختی همیشه سبز و نسبتاً بزرگ به ارتفاع ۱۴ – ۱۰ متر با تنه ای به اشكال نامنظم است اما انواع اصلاح شده و پاكوتاهش به ارتفاع ۲۰ – ۱۰ فوت دیده می شوند.
بزرگترین درخت بادام هندی با سطح سایه اندازی حدود ۷۵۰۰ مترمربع در منطقه “ریوگرانده” كشور برزیل دیده شده است. برگ های كاشیو بصورت مارپیچی (فیلوتاكسی) بر روی ساقه ها استقرار دارند. آنها از بافت چرمی برخوردار می باشند و به اشكال بیضوی (elliptic)، تخم مرغی وارونه (oval) تا زورقی (spatulate) به طول ۲۲ – ۴ سانتیمتر و عرض ۱۵ – ۲ سانتیمتر با حواشی صاف و نوك بریده (blunt , acute) دیده می شوند.

برگ های ضخیم كاشیو دارای رگبرگ های برجسته ای هستند. شاخه و برگ های تازه كاشیو دارای رنگدانه های قرمز رنگ می باشند. گلدهی درختان كاشیو همانند درختان انبه است. آنها دارای گل های نر و گل های كامل دوجنسی بر روی یک بوته و در داخل یک گل آذین هستند كه اصطلاحاً “پلی گامی” (polygamous) نامیده می شوند. گل ها در قالب گل آذین “خوشه مركب” (panicle) و یا “دیهیم” (corymb) به طول بیش از ۲۶ سانتیمتر ظاهر می گردند. هر یک از گل های كوچک در ابتدا سبز رنگ هستند ولی نهایتاً به رنگ قرمز زرشكی در می آیند كه دارای ۵ گلبرگ باریک با نوک بریده به طول ۱۵ – ۷ میلیمتر می باشند. گلبرگ ها حاوی نوارهای طولی و لبه های برگشته هستند.

گل ها در انتهای پانیكول ها ظاهر می شوند و غالباً در آغاز فصل خشک می شكفند. گلدهی در طی چند هفته به پایان می رسد آنچنانكه حضور میوه های رسیده و گل ها بصورت همزمان بر روی یک درخت معمول نیست. درخت بادام هندی نسبتاً خودگشن (self- fruitful) است لذا درختان منفرد نیز به تولید تعداد محدودی میوه می پردازند. در آزمایشی كه بر روی بیولوژی گرده افشانی انجام گرفت، نشانداد كه هیچ تفاوتی در رشد لوله های گرده (pollen tube) ضمن “خود گرده افشانی” و “دگر گرده افشانی” وجود ندارد اما میوه های حاصل از شیوۀ “دگر لقاحی” به تعداد بیشتر و درشت تری حاصل می گردند.

عملاً درختان كاشیو از طریق جوانه زنی بذور تكثیر می شوند ولیكن “دگر لقاحی” در این باغات میوه بوفور صورت می پذیرد. ثمردهی میوه ها در گل هایی كه در ابتدا باز می شوند، در حداكثر قرار دارد لذا توصیه می گردد كه همانند درختان پسته از ارقامی با “غالبیت رأسی” جهت بیشترین ثمردهی بهره گیرند. ثمردهی بطور یكسان توسط گل های ماده و گل های كامل صورت می پذیرد و حشرات متعددی از جمله مگس های گلدوست و مورچگان در موفقیت گرده افشانی دخالت دارند.
میوه گلابی شكل درختان کاشیو موسوم به “سیب كاشیو” در واقع یک نوع “میوه ضمیمه” محسوب می شود و آنرا غالباً “میوه كاذب” یا “میوه دروغین” می دانند. میوه كاذب و گلابی شكل آن در حقیقت از رشد بخش فوقانی میوۀ حقیقی یعنی نمو دُمگل یا دُم میوه و بعبارتی نهنج گل كاشیو حاصل می آید. این میوه را در منطقه آمریكای مركزی با نام ” maranon ” می شناسند.

میوه ها در زمان رسیدگی به رنگ های زرد و قرمز و به طول ۱۱ – ۵ سانتیمتر می گردند. آنها خوراكی هستند و از مزۀ شیرین و طعم ملایمی برخوردارند. گوشت میوۀ سیب كاشیو بسیار آبدار است و از پوست ترد و ظریفی برخوردار می باشد كه آنرا در مقابل حمل و نقل آسیب پذیر می سازد. برگها، پوست تنه و میوه های خام بادام هندی حاوی روغن تند و سوزش آوری است كه قادر به ایجاد ضایعات پوستی در برخی اشخاص می باشد. دانه های آجیلی آن بصورت خام قابل خوردن نیستند ولی تمامی روغن تند و آلرژیک آن در طی فرآیند برشته كردن از دانه ها و پوسته هایش زائل می گردند.

پراكنش بادام هندی

بادام هندی بومی منطقه شمال شرقی برزیل است که توسط پرتغالی ها در طی قرن شانزدهم یعنی سال های ۶۵-۱۵۶۰ میلادی به هندوستان برده شد تا برای كاهش فرسایش خاک غرس شوند و سپس از آنجا در سراسر جنوب شرقی آسیا و متعاقباً آفریقا گسترش یافت. درختان كاشیو عمدتاً در مناطق گرمسیری پرورش می یابند زیرا نسبت به وقوع سرما بسیار حساسند. این درختان در محدودۀ عرض های جغرافیایی ۲۵ درجه شمالی تا ۲۵ درجه جنوبی رشد می یابند.

امروزه آنرا بصورت تجارتی در برزیل ، ویتنام ، هندوستان و برخی كشورهای آفریقایی پرورش می دهند. درختان كاشیو بدلیل اینكه فقط در اقالیم گرمسیری قادر به رشد و بقاء هستند لذا بسیاری از مردم آمریكا، اروپا و خاورمیانه هیچگاه این درختان را از نزدیک مشاهده ننموده اند و دانه آجیلی و پوسته دار آنرا كه به انتهای میوه گلابی مانندش موسوم به سیب كاشیو چسبیده است، ندیده اند.

تولید جهانی بادام هندی

درختان كاشیو از قابلیت تعدیل بسیاری از معضلات اقلیمی در جوامع روستایی كشورهای در حال رشد از طریق تدارک چوب كافی برای آشپزی و خانه سازی ، كاهش فرسایش خاک ، ایجاد فرصت های شغلی منطقه ای و فراهم سازی منابع ارزشمند غذایی مساعدت نمایند. عمده ترین ارزش درختان كاشیو بواسطه عرضه دانه های آجیلی و با ارزش تجارتی است. بادام هندی دارای واریته های ویژه ای نیست اما آنرا می توان بصورت زیر دسته بندیی نمود :
– سیب كاشیو ( cashew apple )
– میوه خشک كاشیو ( cashew nut )
– مغز آجیلی كاشیو ( cashew kernel )
البته تمامی آنها در حقیقت بخش هایی از درخت كاشیو هستند كه برای اهداف مختلفی استفاده می شوند. در ضمن دهه های اخیر مرتباً بر میزان تولید بادام هندی افزوده شده و بزرگترین تولیدكنندگانش بطور متوالی تغییر یافته اند بطوریكه كشورهای آفریقایی در دهه ۱۹۸۰ میلادی، هندوستان در دهه ۱۹۹۰ میلادی، ویتنام در اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی و نیجریه در سال ۲۰۰۸ میلادی بعنوان بزرگترین تولیدكنندگان كاشیو در دنیا شناخته شده اند. كشور پرو دارای بالاترین راندمان محصول كاشیو با میزان ۵/۲۷ تن در هكتار ضمن ۲۰۱۰ میلادی بوده است كه این مقدار حدوداً ۹ برابر متوسط تولید جهانی است. درختان كاشیو از سن ۳ سالگی به تولید محصول می رسند اما تولید اقتصادی را از ۸ سالگی آغاز می كنند.
ارقام اصلاح شده و پاكوتاه ( dwarf) كاشیو به ارتفاع ۶ متر می رسند و از اولین سال غرس شدن به تولید میوه می پردازند و در سن ۳ سالگی به تولید اقتصادی دست می یابند. عملكرد درختان مرسوم كاشیو در حدود ۰/۲۵ تن در هكتار است كه این مقدار بمیزان حدوداً یک تن در هكتار با غرس درختان اصلاح شده و پاكوتاه افزایش می پذیرد. امروزه از تكنیک های مدیریتی جدید نظیر پیوندزدن پایه های موجود با ارقام اصلاح شده به بهبود عملكرد كاشیو در باغات تجاری اقدام می گردد. اخیراً نوسانات جهانی بهای محصول بادام هندی موجب نارضایتی برخی جوامع متكی بر درآمدهای حاصل از فروش كاشیو از جمله كشور تانزانیا شده است آنچنانكه با كاهش مبالغ دریافتی به بروز بلواهایی در مناطق جنوبی كشور مزبور طی آوریل ۲۰۱۳ میلادی شد.

نیازهای خاک در طرح کشت و پرورش بادام هندی

كاشیو از گیاهان قوی برای پرورش در خاک های شنی است كه برای كاشت بسیاری از درختان میوه مناسب نیستند. كاشیو بالاترین راندمان محصول را در خاک های عمیق با بافت شنی یا شنی لوم زهكش دار عرضه می كند. درختان کاشیو در خاک های فاقد زهكش مناسب بخوبی رشد نمی یابد و محصول اقتصادی نمی دهد.

كاشت درختان طرح کشت و پرورش بادام هندی

بذور تازه بادام هندی را ابتدا می خیسانند سپس به حالت قائم درون پاكت های محتوی خاک سبک و حاصلخیز می كارند. معمولاً ۴ – ۳ بذر را مستقیماً در یک حفره قرار می دهند. گیاهچه های ضعیف تر حاصله را به مرور حذف می كنند و گیاهچه های قوی را برای ادامه رشد و نمو باقی می گذارند. دانهال های (seedling) كاشیو نسبت به بیماری پوسیدگی ریشه ناشی از قارچ “فایتوفترا” (phytopthora) بسیار حساس هستند. پاكت های حاوی خاک جهت كاشتن بذور آن باید ۴۰ – ۳۵ سانتیمتر عمق داشته باشند تا ریشه های راست (tap-root) گیاه سریعاً رشد كنند و پس از رسیدن به كف پاكت بخوبی در اطراف گسترش یابند.

پرورش نهال های كاشیو

دانهال های كاشیو تحت شرایط سایه ۴۵ درصد بخوبی رشد می كنند اما قبل از انتقال آنها به باغات میوه باید با شرایط عادی محیط تطابق (harden off) یابند. این موضوع نیز از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است كه سیستم ریشه ای دانهال های كاشیو را در ضمن مراحل كاشت پریشان و آشفته نسازید. درختان جوان كاشیو در ۳ – ۲ سال اولیه پس از كاشت باید بخوبی مراقبت گردند بویژه در اثر وزش بادهای شدید نشكنند.

غرس و استقرار نهال ها

خودگشنی و دگرگشنی نقش بارزی در شكل گیری بذور بادام هندی دارند بنابراین گیاهچه های حاصل از كاشت بذور از تنوع ژنتیكی گسترده ای برخوردار می شوند لذا هیچگاه چنین گیاهچه هایی كاملاً مشابه پایه های والد نخواهند بود. نهال های منتخب را از طریق پیوندزدن (grafting) و خوابانیدن هوایی (air layering) ساقه ها تكثیر می نمایند زیرا ازدیاد رویشی (vegetative propagation) موجب وثوق دستیابی به تولیدات بیشتر و بهترند.
برای اصلاح بادام هندی معمولاً درختانی را گزینش و ازدیاد می كنند كه حائز خصایص زیر باشند :
– زودرسی (precocious)
– رشد و بنیه قوی (grow vigorous)
– برای پیوندزدن درختان كاشیو از دو تكنیک زیر با موفقیت بهره می گیرند :
– پیوند جانبی (side grafting)
– پیوند اسكنه ای (wedge grafting)
پیوندزدن را خیلی زود و از سن ۴ – ۳ ماهگی نهال ها آغاز می كنند سپس آنها را جهت جلوگیری از كمانه شدن (bending) ریشه های راست و اصلی گیاه در باغات غرس می نمایند.

تراكم كاشت در طرح کشت و پرورش بادام هندی

بهترین تراكم كاشت درختان كاشیو را در زمان تأسیس باغات حدودا ۸ × ۵ متر توصیه می كنند. درختان كاشیو ضمن ۳ سال اولیه به شدت رشد می نمایند تا جاییكه حواشی تاج درختان بزودی به همدیگر می رسند لذا به حذف برخی از درختان جوان اقدام می گردد تا نهایتاً به فواصل ۱۲ – ۱۰ متر از همدیگر برسند. شاخه هایی كه به طرف زمین آویزان می گردند ، باید حذف شوند زیرا در روند برداشت محصول كاشیو ایجاد اختلال خواهند نمود.فاصلهٔ كاشت درخت كاشو درباغات دیم واراضی نامرغوب درحدود ۱۸متر درهر جهت، ودر اراضی زراعتی حاصلخیز با آبیاری،۱۲-۱۰متر می باشد.امروزه حتی در بخش هایی از كره زمین كه درختان كاشیو بخوبی رشد می كنند، توجه چندانی به احداث باغات وسیع بادام هندی مبذول نمی گردد.
پرورش و تولید بادام هندی با اتخاذ موارد زیر گسترش می یابد :
-افزایش احداث باغات از طریق ازدیاد غیرجنسی (clonal)
-اصلاح حاصلخیزی خاک ها
-بهبود شیوه های آبیاری

آبیاری درختان كاشیو

آبیاری باغات بادام هندی در جهت استقرار نهال های غرس یافته حائز اهمیت است زیرا باعث دو برابر شدن رشد درختان جوان بویژه در شرایط خشک خواهد شد. درختان آن دارای ریشه های عمیقی هستند لذا قادرند تا چندین ماه بدون آبیاری دوام یابند. درختان بالغ باید در هر دو هفته یكبار به میزان ۱۸۰۰ لیتر آبیاری گردند.

كنترل علف های هرز

كاشتن نوارهایی از گراس ها در ردیف بین درختان كاشیو به منظور جلوگیری از وقوع فرسایش خاک و كاهش رشد علف های هرز توصیه می گردد پس باید بطور مداوم به كوتاه نمودن آنها مبادرت ورزید.

گلدهی تا برداشت كاشیو

گلدهی درختان كاشیو متأثر از شرایط اقلیمی و واریته گیاهی است اما بهرحال برای یک دورۀ ۳ ماهه تداوم می یابد. گلدهی درختان در شرایط اقلیمی گرمتر تسریع می گردد. گل های نر و دوجنسی درختان كاشیو در داخل یک خوشه مشاهده می شوند. گل ها حساسیت زیادی به بیماری سفیدک ( meldew) دارند لذا كنترل بیماری از سطح گل ها و برگ ها جزو ضروریات تولید بهینه آن محسوب می شود. گرده افشانی گل های كاشیو عمدتاً توسط حشرات صورت می پذیرد. توسعه میوه ها در طی ۸ – ۶ هفته پس از گرده افشانی انجام می گیرد. دانه های حقیقی گیاه (nut) بدواً رشد می كنند سپس سیب كاشیو طی دو هفته نمو می یابد. میوه های رسیده شروع به ریزش می كنند. دانه های آجیلی را بویژه در اقالیم مرطوب سریعاً برداشت می كنند و قبل از انباركردن بخوبی خشک می نمایند.

دانه آجیلی در طرح کشت و پرورش بادام هندی

میوه های حقیقی بادام هندی در اصطلاح گیاهشناسی “میوه خشک” یا “آجیلی” (nut) با طول حدود ۱ اینچ و مشابه یک دستكش كوچک بوكس می دانند كه در زیر “دمگل” یا “دُم میوه” (peduncle , stalk) گلابی شكل و خوراكی موسوم به “سیب كاشیو” كه نوعی میوه كاذب محسوب می گردد، رشد می یابد و بصورت زنگوله ای به آن می چسبد. دانه های آجیلی آن بدواً رشد می یابند و متعاقباً سیب كاشیو متورم می گردد و طی چند هفتۀ پایانی می رسد. میوه های حقیقی به شكل لوبیایی یا كلیوی به طول یک اینچ كه در انتها خمیده بوده و دارای دو پوستۀ سخت (shell) هستند. دانه كاشیو را از نظر گیاهشناسی “شفت” (drupe) می گویند كه در واقع شامل یک بذر خوراكی منفرد بعنوان آجیل در داخل یک پوسته دولایه سخت محبوس است.

پوسته سخت خارجی شامل یک رزین فنلی سمی بنام “اوراشیول” با فرمول شیمیایی “C۲۱H۳۱O۲” است كه می تواند موجب ناراحتی های پوستی گردد. مغز میوه دارای طعم شیرین و حاوی : روغن، آنتی اكسیدان ها و عناصر مغذی نظیر : مس، منگنز، منزیم و فسفر و همچنین سرشار از انرژی است. این دانه ها در بسیاری از غذاهای مناطق گرمسیری پس از برشته شدن و رفع تركیبات تلخ و سوزش آور به مصرف می رسند.
“آلكیل فنل ها” (Alkyl phenols) بوفور در كاشیو یافت می گردند. ماده موسوم به “اوراشیول” موجود در میوه حقیقی در حقیقت نوعی سم است كه در خویشاوند نزدیكش عشقه سمی نیز وجود دارد. برشته كردن یا بودادن میوه حقیقی كاشیو موجب زوال سموم آن می گردد. این عمل باید در محیط باز انجام شود زیرا بخار حاصل از این عمل می تواند به ریه ها آسیب برساند. اشخاصی كه نسبت به حضور ماده “اوراشیول” حساسیت دارند، همواره چنین واكنشی را با مصرف سایر میوه های خانواده “آناكاردیاسه” یعنی پسته و انبه نیز بروز می دهند. در دستگاه های فرآیند از طریق برشته كردن میوه های پوسته دار كاشیو موجب تخریب رزین “اوراشیول” می شوند سپس مغز خوراكی بادام هندی را از داخل پوسته اش خارج می سازند. آجیل كاشیو در حدود ۱ اینچ طول و ۰/۵ اینچ قطر دارد. هر دانۀ آجیل از دو نیمه مساوی نظیر لگوم ها تشكیل شده است. دانه های آن به رنگ كرم و بافتی سفت و سطحی صاف دارند. آنها از بافت روغنی (buttery) با طعمی شیرین، معطر و دلنشین برخوردارند.

گزینش و انباركردن در طرح توجیهی کشت و پرورش بادام هندی

بادام هندی در تمامی طول سال در مغازه ها بفروش می رسد. البته در مغازه ها فقط مغز بدون پوستۀ آنرا عرضه می كنند زیرا پوسته كاشیو حاوی یک نوع “رزین فنلی” بنام “اوراشیول” است كه قادر به ایجاد عوارض پوستی است. امروزه اشكال مختلفی از آن بصورت های : خام، نمک زده، شیرین و آرد شده در دسترس خریداران و مصرف كنندگان قرار دارند. دانه های بدون پوسته كاشیو به رنگ سفید متمایل به كرم، بافت فشرده، اندازه یكسان و نسبتاً وزین می باشند.
آنها باید عاری از : تركیدگی، كپک زدگی، لكه ها و بوی فساد باشند. دانه های مطلوب باید حائز بافت ترد و شكننده باشند. هیچگاه دانه های مرطوب و لكه دار (blemish) را ابتیاع نكنید. دانه های بادام هندی تازه را پس از پوست گیری درون محفظه های دربسته قرار می دهند و درون یخچال نگهداری می كنند تا از بروز فساد اجتناب شود. در تحت شرایط ایده آل نظیر یخزدن میتوان به نگهداری دانه های تازه آن به مدت ۶ – ۵ ماه مبادرت ورزید. بادام های تازه در دمای اتاق سریعاً ضایع می شوند و به كپک ها آلوده می گردند.

خلاصه بررسی فنی، مالی و بازار طرح کشت و پرورش بادام هندی (کاشیو)

ظرفیت تولید سالیانه : ۵ تن
شروع باردهی و تولید : ۳ الی ۵ سال پس از کشت
نرخ برابری دلار : ۲۵۰۰۰ تومان
سطح زیر کشت : ۵ هکتار
تعداد نیروی انسانی مورد نیاز : ۲ نفر
میزان سرمایه گذاری ثابت : ۱۷۰ میلیون تومان (بدون احتساب هزینه زمین)
نرخ بازده داخلی در سال مبنا: ۵۵ درصد
دوره بازگشت سرمایه : ۴ سال